Omgang en gezag

Twee moeders

Op 1 april 2014 is de wet Lesbisch ouderschap ingevoerd. Sinds deze wet bestaat de mogelijkheid dat de kinderen die geboren worden binnen een huwelijk of een geregistreerd partnerschap van twee vrouwen twee juridische ouders hebben; de geboortemoeder en de meemoeder, ook wel duomoeder genaamd. Uit de wet volgt dat de moeder uit wie het kind geboren wordt (de geboortemoeder) altijd de juridisch ouder is. Er was echter nog niets geregeld voor de duomoeder. Die had van rechtswege geen gezag. Daarin is nu verandering gekomen.

Of de meemoeder van rechtswege ook juridische ouder met gezag is, hangt af van de volgende strikte voorwaarden:

Ten eerste moeten de twee vrouwen getrouwd zijn of geregistreerde partners zijn. Samenwoners met een (notarieel) samenlevingscontract vallen hier dus buiten.

Ten tweede moet het kind of de kinderen zijn verwekt met het zaad van een aanvankelijk anonieme donor, afkomstig van een in Nederland erkende fertiliteitskliniek. Is de donor een bekende van de moeders dan wordt de meemoeder niet van rechtswege de juridische ouder. Daarover hieronder meer.

Waarom moet het gaan om een “aanvankelijk” anonieme donor? Dit heeft te maken met het feit dat op grond van internationale verdragen en met name artikel 7 van het Internationaal Verdrag voor de rechten van het kind (IVRK) ieder kind recht heeft afstammingsinformatie. Artikel 7 van het IVRK bevat onder andere het recht voor het kind om zijn ouders te kennen en door hen opgevoed te worden en dat kan alleen als het kind naarmate het ouder wordt, de beschikking krijgt over zogenaamde persoonsidentificerende gegevens van de donor. Is echter aan deze voorwaarden voldaan dan heeft het kind bij geboorte twee juridische ouders (moeders) met gezag.

Erkenning van het kind

Wat nu in de situatie dat de twee vrouwen niet getrouwd zijn (en geen geregistreerd partnerschap hebben) en/of de donor een bekende is? In dat geval is de geboortemoeder weer de eerste juridische ouder maar komen als mogelijke andere ouder de meemoeder óf de bekende donor in aanmerking als juridisch ouder. Beide kunnen namelijk op grond van de wet het kind erkennen. Voor erkenning is echter de toestemming van de geboortemoeder vereist en in de meeste gevallen zal het de meemoeder zijn die het kind met de toestemming van de geboortemoeder erkent. Vanaf het moment van de erkenning is de meemoeder ook juridisch ouder van het kind en zijn zij wettelijk familie van elkaar. In dat geval heeft de donor geen familierechtelijke relatie met het kind, immers drie ouders is wettelijk gezien niet mogelijk.

Gezag

Let op, daarmee heeft de meemoeder nog niet het gezag over het kind. Het feit dat de meemoeder het kind heeft erkend en zij daarmee wettelijk familie van elkaar zijn, betekent onder andere dat zij recht op omgang met elkaar hebben en dat het kind bij overlijden van de meemoeder zijn of haar erfgenaam is. Voor het gezag van de meemoeder is echter vereist dat zij het gezamenlijk gezag aanvragen. Dat kan middels een (schriftelijk) verzoek bij de rechtbank. En dit laatste wordt nog wel eens vergeten.

 Waarom gezamenlijk gezag?

Het gezag is belangrijk omdat daarmee rechten en plichten ontstaan die de meemoeder niet heeft als zij het kind slechts heeft erkend. Door het gezag heeft de meemoeder het recht en de plicht het kind te verzorgen en op te voeden en is zij de wettelijk vertegenwoordiger van het kind. Dit houdt bijvoorbeeld in dat de toestemming van de meemoeder vereist voor een medische behandeling, paspoort, reis naar het buitenland of de schoolkeuze voor het kind. Ook kan zij het kind in een rechtszaak vertegenwoordigen en voert zij het bewind over het vermogen van het kind.

Tot slot is nog het volgende belangrijk: de erkenning door de meemoeder werkt vanaf het moment van de erkenning en dus niet met terugwerkende kracht tot de geboorte. Het kan om verschillende redenen, onder andere het feit dat het kind tot de erkenning niet de wettelijke erfgenaam is van de meemoeder, belangrijk zijn om zo snel mogelijk na de geboorte de erkenning te regelen. Verder kunnen de twee moeders ook overwegen in plaats van de erkenning te kiezen voor adoptie van het kind door de meemoeder. Een erkenning is namelijk niet definitief. Een erkenning kan onder voorwaarden op verzoek van onder andere het kind zelf, door de rechtbank op een later moment worden vernietigd. Weliswaar kan een geadopteerd kind een adoptie bij de rechtbank laten herroepen, daaraan zijn echter zeer strikte voorwaarden verbonden. Zo kan dit alleen tussen het 20ste en 23ste levensjaar van het kind en moet de herroeping van de adoptie in het belang van het kind zijn. Daarnaast heeft de adoptie als voordeel een betere acceptatie van het ouderschap en de wettelijke positie van het kind in het buitenland.

Wilt u meer weten over erkenning en gezag, neem dan contact op met een van onze familierecht specialisten.